Czy można objąć ubezpieczeniem zdrowotnym prezesa jednoosobowej fundacji będącego jednocześnie jej fundatorem?

Prezes jednoosobowej fundacji będący jednocześnie jej fundatorem może pełnić swoją funkcję na podstawie:

1. 1) powołania uchwałą, czyli bezumownie (za wynagrodzeniem lub bez wynagrodzenia),
2. 2) umowy o pracę,
3. 3) umowy zlecenia.

Uchwałę o powołaniu podpisuje osoba lub organ uprawniony według statutu. W razie braku – jak w omawianym przypadku – rady fundacji organem uprawnionym do powoływania zarządu jest fundator i to on podpisuje uchwałę, w której powołuje siebie na prezesa zarządu i jednocześnie ustala wysokość wynagrodzenia za pełnienie tej funkcji.

Gdyby chodziło o zawarcie z fundatorem umowy o pracę lub umowy zlecenia, wówczas konieczne byłoby powołanie pełnomocnika, ponieważ niemożliwe jest podpisanie umowy z sobą samym. W przypadku powołania nie jest potrzebny pełnomocnik, jako że nie dochodzi tu do zawarcia umowy, która jest dwustronną czynnością prawną, lecz do jednostronnej decyzji fundatora. Jednak prezes, nawet jeśli jest nim fundator, musi podpisać odrębne oświadczenie o wyrażeniu zgody na pełnienie funkcji oraz wskazać adres do doręczeń dla potrzeb Krajowego Rejestru Sądowego.

Warto dodać, że w fundacjach nie występuje mechanizm właściwy dla jednoosobowych spółek z o.o., gdzie jedyny wspólnik jest traktowany jako osoba prowadząca działalność gospodarczą, a w konsekwencji jest zobowiązany do opłacania wszystkich składek ZUS od podstawy nie niższej niż standardowa. Fundator fundacji nie jest bowiem przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniach społecznych.

Skoro pytanie dotyczy składki zdrowotnej to oznacza, że z fundatorem nie została zawarta umowa o pracę ani umowa zlecenia. Jeśli zatem pełni on funkcję prezesa na mocy powołania uchwałą i z tego tytułu pobiera wynagrodzenie, to podlega obowiązkowo ubezpieczeniu zdrowotnemu. Stosownie bowiem do regulacji zawartych w art. 66 ust. 1 pkt 35 i 35a, art. 73 ust. 17b, art. 75 ust. 17a, art. 81 ust. 8 pkt 11a, art. 82 ust. 1 ustawy zdrowotnej, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby powołane do pełnienia funkcji na mocy aktu powołania oraz prokurenci, którzy z tego tytułu pobierają wynagrodzenie podlegające opodatkowaniu podatkiem dochodowym niezależnie od kwalifikacji do źródła przychodu w rozumieniu ustawy o PIT. Wyłączone z tego obowiązku są przychody, o których mowa w art. 13 pkt 5 lub 6 ustawy o PIT do wysokości nieprzekraczającej roczne kwoty 6.000 zł. Mowa tu o przychodach:

1. 1) otrzymywanych przez osoby wykonujące czynności związane z pełnieniem obowiązków społecznych lub obywatelskich, bez względu na sposób powoływania tych osób, nie wyłączając odszkodowania za utracony zarobek,
2. 2) osób, którym organ władzy lub administracji państwowej albo samorządowej, sąd lub prokurator, na podstawie właściwych przepisów, zlecił wykonanie określonych czynności, a zwłaszcza przychody biegłych w postępowaniu sądowym, dochodzeniowym i administracyjnym oraz płatników, z zastrzeżeniem art. 14 ust. 2 pkt 10, i inkasentów należności publicznoprawnych, a także przychody z tytułu udziału w komisjach powoływanych przez organy władzy lub administracji państwowej albo samorządowej.

Za osoby wymienione w pkt 1 lub 2 składka na ubezpieczenie zdrowotne powinna być pobierana dopiero od momentu, w którym wynagrodzenie uzyskane w roku kalendarzowym u danego płatnika przekroczy 6.000 zł. Wówczas składka zdrowotna wynosi 9% od nadwyżki ponad tę kwotę.

Pozostałe osoby, a więc niewymienione w pkt 1 i 2, powołane do pełnienia funkcji na mocy aktu powołania, w tym prezes fundacji, podlegają ubezpieczeniu zdrowotnemu od całości uzyskanych przychodów. Zgłoszenia do tego ubezpieczenia dokonuje podmiot wypłacający wynagrodzenie, a obowiązek ubezpieczenia powstaje z dniem powołania, wygasa z dniem odwołania. Zgłoszenia dokonuje się w terminie 7 dni od dnia przyznania wynagrodzenia, w deklaracji ZUS ZZA, z kodem tytułu ubezpieczenia 22 50 XX (osoba powołana do pełnienia funkcji na mocy aktu powołania, która z tego tytułu pobiera wynagrodzenie). Składkę zdrowotną rozlicza się w imiennym raporcie ZUS RCA.

W przypadku gdy prezes nie pobiera wynagrodzenia, czyli pełni swą funkcję społecznie, to nie podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu z tego tytułu. Tym samym fundacja nie zgłasza go do ZUS i nie odprowadza żadnych składek. Jeżeli nie jest zatrudniony w innym podmiocie na podstawie umowy o pracę lub umowy zlecenia, nie prowadzi działalności gospodarczej i nie jest emerytem lub rencistą, wówczas, jeśli chce mieć dostęp do bezpłatnej opieki medycznej, pozostaje mu skorzystanie z jednej z trzech opcji:

1. 1) zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego jako członek rodziny,
2. 2) zarejestrowanie się w urzędzie pracy i podleganie ubezpieczeniu zdrowotnemu jako osoba bezrobotna,
3. 3) przystąpienie do dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego na podstawie pisemnego wniosku złożonego w NFZ.

W przypadku opcji wymienionej w pkt 1, stosownie do regulacji zawartej w art. 67 ust. 3 ustawy zdrowotnej, osoba podlegająca obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego ma obowiązek zgłosić do tego ubezpieczenia członków swojej rodziny, o ile nie są oni nim objęci z innego tytułu. Osoby, które nie zgłaszają się do ubezpieczenia zdrowotnego same (np. przedsiębiorcy), dokonują zgłoszenia członków rodziny za pośrednictwem właściwego podmiotu (np. pracodawcy). W myśl art. 5 pkt 3 ustawy zdrowotnej, za członków rodziny uważa się:

• dziecko własne, dziecko małżonka, dziecko przysposobione, wnuka albo dziecko obce, dla którego ustanowiono opiekę, albo dziecko obce w ramach rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka, do ukończenia przez nie 18 lat, a jeżeli uczy się dalej w szkole lub zakładzie kształcenia nauczycieli lub odbywa kształcenie w uczelni lub szkole doktorskiej – do ukończenia 26 lat, natomiast jeżeli posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności lub inne traktowane na równi – bez ograniczenia wieku,
• małżonka,
• wstępnych pozostających z ubezpieczonym we wspólnym gospodarstwie domowym.

Należy dodać, że do wstępnych zalicza się np. rodziców i dziadków, natomiast zstępni to dzieci i wnuki. Z kolei stosownie do art. 67 ust. 3a ustawy, wnuki mogą zostać zgłoszone do ubezpieczenia zdrowotnego przez dziadków tylko w przypadku gdy żaden z rodziców nie jest:

• objęty obowiązkowo ubezpieczeniem zdrowotnym,
• uprawniony do świadczeń na podstawie przepisów o koordynacji z tytułu wykonywania pracy lub pracy na własny rachunek,
• objęty dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym.

W odniesieniu do opcji wymienionej w pkt 2, składkę na ubezpieczenie zdrowotne opłaca urząd pracy, a w przypadku gdy bezrobotny ma prawo do zasiłku, jest ona potrącana z jego dochodu. Przy czym prawo do ubezpieczenia zdrowotnego jest niezależne od posiadania prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Aby prezes fundacji mógł uzyskać ubezpieczenie zdrowotne jako osoba bezrobotna, musi zarejestrować się w Powiatowym Urzędzie Pracy właściwym ze względu na miejsce zameldowania lub zamieszkania, o ile spełnia następujące warunki:

1. 1) brak jakichkolwiek przychodów, w tym także wynagrodzenia z tytułu pełnionej funkcji,
2. 2) brak innych tytułów do ubezpieczenia, takich jak:

• umowa o pracę,
• umowa zlecenia,
• pozarolnicza działalność gospodarcza (wpis w CEIDG musi być wykreślony lub zawieszony),
• ustalone prawo do emerytury, renty lub zasiłku stałego,
• posiadanie gospodarstwa rolnego powyżej 2 ha przeliczeniowych.

1. 3) Gotowość do podjęcia pracy

Status bezrobotnego wiąże się z gotowością do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy. Ponadto, jeżeli PUP zaproponuje pracę, staż lub szkolenie, prezes ma obowiązek je przyjąć (chyba że ma racjonalny powód odmowy). W efekcie, pełnienie funkcji prezesa społecznie nie usprawiedliwia braku gotowości do podjęcia pracy, stażu bądź szkolenia. Prawo do świadczeń opieki zdrowotnej nabywa się z dniem zarejestrowania w PUP. Składkę zdrowotną opłaca wtedy urząd z budżetu państwa.

Co się zaś tyczy opcji wymienionej w pkt 3, wiąże się ona ze znacznymi kosztami. Kwestię tę reguluje art. 68 ustawy zdrowotnej. Zatem do dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego może przystąpić osoba, która nie podlega temu ubezpieczeniu obowiązkowo ani jako członek rodziny. Ponadto, osoba ta powinna zgłosić do ubezpieczenia członków swojej rodziny, o ile nie posiadają oni innego tytułu do objęcia tym ubezpieczeniem. W razie podjęcia decyzji o skorzystaniu z tej alternatywy trzeba złożyć w NFZ stosowny wniosek, do którego dołącza się:

• dokument potwierdzający tożsamość,
• poświadczenie wygaśnięcia poprzedniego tytułu do ubezpieczenia (np. świadectwo pracy, zaświadczenie z urzędu pracy o utracie statusu osoby bezrobotnej),
• dokument potwierdzający zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej lub jej zawieszenie itp.)

W ciągu 7 dni od zawarcia umowy ubezpieczony składa w ZUS wypełniony druk ZUS ZZA z kodem tytułu ubezpieczenia 24 10 XX, natomiast za każdy miesiąc podlegania ubezpieczeniu przekazuje deklarację rozliczeniową ZUS DRA.

Wysokość składki na dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne wynosi 9% podstawy jej wymiaru i ulega zmianie co kwartał. Z kolei podstawę wymiaru składki stanowi kwota deklarowanego dochodu, nie niższa jednak od równowartości przeciętnego wynagrodzenia, włącznie z wypłatami z zysku z poprzedniego kwartału. Za okres od 1 stycznia do 31 marca 2026 r. składka na dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne wynosi więc nie mniej niż 830,58 zł (9.228,64 zł podstawy × 9%). Przekazuje się ją na właściwy rachunek bankowy ZUS, najpóźniej do 15. dnia miesiąca następującego po miesiącu, za który jest należna (np. za marzec – do 15 kwietnia).

Ponadto osoby, które miały przerwę w podleganiu ubezpieczeniu zdrowotnemu muszą się liczyć z koniecznością poniesienia dodatkowych kosztów związanych z wniesieniem opłaty, której wysokość jest uzależniona od okresu, w którym dana osoba nie była objęta ubezpieczeniem zdrowotnym i wynosi:

• 20% dochodów przyjętych jako podstawa wymiaru składki dla osoby, której przerwa w ubezpieczeniu zdrowotnym i opłacaniu składek wynosi nieprzerwanie od 3 miesięcy do roku,
• 50% dochodów przyjętych jako podstawa wymiaru składki dla osoby, której przerwa w ubezpieczeniu zdrowotnym i opłacaniu składek wynosi nieprzerwanie powyżej roku do 2 lat,
• 100% dochodów przyjętych jako podstawa wymiaru składki dla osoby, której przerwa w ubezpieczeniu zdrowotnym i opłacaniu składek wynosi nieprzerwanie powyżej 2 lat do 5 lat,
• 150% dochodów przyjętych jako podstawa wymiaru składki dla osoby, której przerwa w ubezpieczeniu zdrowotnym i opłacaniu składek wynosi nieprzerwanie powyżej 5 lat do 10 lat,
• 200% dochodów przyjętych jako podstawa wymiaru składki dla osoby, której przerwa w ubezpieczeniu zdrowotnym i opłacaniu składek wynosi nieprzerwanie powyżej 10 lat.

W uzasadnionych przypadkach, na wniosek osoby zainteresowanej, NFZ może odstąpić od pobrania opłaty lub rozłożyć ją na raty miesięczne, jednak nie więcej niż na 12 rat.