Zniesiono obowiązek badania sprawozdań finansowych małych OPP

Dotychczas, w myśl regulacji rozporządzenia ministra finansów z 13 listopada 2018 r. w sprawie obowiązku badania sprawozdań finansowych organizacji pożytku publicznego (Dz.U. poz. 2148) taki obowiązek miały organizacje pożytku publicznego (OPP), które spełniały jednocześnie trzy warunki:

• realizowały zadania publiczne zlecone jako powierzone do wykonywania lub do wspierania zadania publicznego,
• otrzymały w roku obrotowym łączną kwotę dotacji na realizację ww. zadań w wysokości co najmniej 100 tys. zł oraz
• osiągnęły w roku obrotowym przychody w wysokości co najmniej 3 mln zł.

W uzasadnieniu do projektu zmian Ministerstwo Finansów przypomniało, że kryterium dotyczące wysokości otrzymanych dotacji było aktualizowane w 2018 r. (kwota ta została podniesiona z 50 tys. zł do 100 tys. zł). Natomiast wielkość przychodów, czyli kluczowego kryterium informującego o skali działalności organizacji, nie była zmieniana od 2004 r., czyli od dnia wydania jeszcze poprzedniego rozporządzenia ministra finansów. Resort planował pierwotnie inne rozwiązanie – podwyższenie obu limitów z rozporządzenia z 13 listopada 2018 r.

Wskutek omawianej zmiany przepisów z obowiązku badania zostały zwolnione tylko mniejsze OPP. Oznacza to, że obowiązkowi badania nadal podlegają sprawozdania finansowe tych OPP (oraz pozostałych organizacji pozarządowych), które spełniają kryteria podane w art. 64 ust. 1 pkt 4 ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz.120), czyli spełniają co najmniej dwa z następujących warunków:

• średnioroczne zatrudnienie w przeliczeniu na pełne etaty wyniosło co najmniej 50 osób,
• suma aktywów bilansu na koniec roku obrotowego stanowiła równowartość w walucie polskiej co najmniej 3.125.000 euro,
• przychody netto ze sprzedaży towarów i produktów za rok obrotowy stanowiły równowartość w walucie polskiej co najmniej 6.250.000 euro.

Wyżej podane sumy zmieniono (podwyższono) 1 stycznia 2025 r. Oznacza to w praktyce znaczną podwyżkę progów finansowych dla omawianego obowiązku, a tym samym ograniczenie liczby OPP podlegających obowiązkowi badania sprawozdań finansowych.

Jak informuje resort finansów: „Nowe rozporządzenie to konkretne ułatwienia dla wielu OPP – nowe przepisy pomogą im zmniejszyć obciążenie finansowe i organizacyjne. To ważna zmiana dla mniejszych podmiotów, które dotąd ponosiły wysokie koszty badań sprawozdań finansowych. Decyzja o uchyleniu rozporządzenia jest odpowiedzią na realne potrzeby NGO, w reakcji na postulaty zgłaszane przez organizacje pozarządowe oraz środowisko III sektora. Nowe rozporządzenie powstało w porozumieniu z Przewodniczącym Komitetu do spraw Pożytku Publicznego, przy pełnym poparciu Rady Działalności Pożytku Publicznego”.

Nowe rozporządzenie ministra finansów i gospodarki wydane 22 grudnia 2025 r. zawiera przepis przejściowy. Zgodnie z nim, obowiązek badania sprawozdań finansowych na zasadach dotychczasowych obejmuje te OPP, które spełniły warunki do badania sprawozdań finansowych określone w uchylanym rozporządzeniu w roku obrotowym poprzedzającym rok obrotowy, który rozpoczął się przed 1 stycznia 2024 r.

Omawiane rozporządzenie z 22 grudnia 2025 r. i spowodowane nim zmiany są ogólnie bardzo korzystne dla OPP realizujących zadania publiczne. Warto przy tym mieć na uwadze, że brak badania sprawozdania finansowego może niekiedy doprowadzić do sytuacji, w której błędy w jego treści nie zostaną znalezione w odpowiednim momencie. To z kolei powoduje ryzyko odpowiedzialności za złożenie nierzetelnego sprawozdania finansowego Takie działanie jest zagrożone karą grzywny albo karą pozbawienia wolności do lat 2, albo obu tym karom łącznie (art. 77 pkt 2 ustawy o rachunkowości).

Postępowania przygotowawcze w sprawach karnych za czyny penalizowane w ustawie o rachunkowości są, co do zasady, prowadzone przez organ posiadający niezbędną wiedzę i doświadczenie do analizowania dokumentacji rachunkowej, czyli przez naczelnika urzędu skarbowego pod nadzorem prokuratury.