Jak rozliczyć straty przewyższające fundusze własne przy likwidacji spółdzielni mieszkaniowej?

Zgodnie z art. 90 ustawy – Prawo spółdzielcze, straty bilansowe spółdzielni pokrywa się w pierwszej kolejności z funduszu zasobowego. W części przekraczającej ten fundusz – z funduszu udziałowego oraz innych funduszy własnych spółdzielni, według kolejności ustalonej w statucie.

Wątpliwości budzi często status funduszu remontowego, który w spółdzielniach mieszkaniowych tworzony jest na podstawie przepisów szczególnych (ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych) z odpisów obciążających koszty gospodarki zasobami mieszkaniowymi. Kluczowe znaczenie ma tutaj orzecznictwo. W podobnej sprawie wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku o sygn. akt III CSK 412/06, wskazując, że wszystkie fundusze spółdzielni są jej funduszami własnymi. Dotyczy to również funduszu remontowego.

W konsekwencji, jeżeli statut spółdzielni lub uchwała walnego zgromadzenia (bądź uchwała o likwidacji) tak wskazuje, spółdzielnia ma prawo – a w sytuacji likwidacji wręcz obowiązek – pokryć stratę z funduszu remontowego, o ile pozostałe fundusze własne (zasobowy, udziałowy) okazały się niewystarczające. Kwota straty pomniejszy zatem pulę środków zgromadzonych na funduszu remontowym.

W kwestii technicznej i chronologicznej (czy wypłacić środki przed czy po sporządzeniu bilansu) kluczowy jest art. 125 § 1 Prawa spółdzielczego. Przepis ten stanowi, że majątek pozostały po zaspokojeniu wszystkich należności i zabezpieczeniu praw wierzycieli dzieli się między członków spółdzielni w sposób wskazany w statucie lub w uchwale walnego zgromadzenia.

Oznacza to następującą kolejność działań:

1. 1) Sporządzenie sprawozdania finansowego na dzień zakończenia likwidacji (bilansu likwidacyjnego): bilans ten musi odzwierciedlać stan faktyczny przed fizycznym dokonaniem wypłat dla spółdzielców. Powinien on wykazać stan aktywów (np. środki pieniężne w banku) oraz stan pasywów, w tym fundusze własne (pomniejszone o stratę) lub pozycję „środki do podziału między członków”.
2. 2) Zatwierdzenie sprawozdania: likwidator przedstawia to sprawozdanie finansowe walnemu zgromadzeniu do zatwierdzenia (art. 126 § 1 Prawa spółdzielczego). Jeżeli zwołanie walnego zgromadzenia napotyka poważne trudności, likwidator przedstawia sprawozdanie do zatwierdzenia związkowi rewizyjnemu, w którym spółdzielnia jest zrzeszona.
3. 3) Fizyczna wypłata (podział majątku): dopiero po zatwierdzeniu sprawozdania finansowego zamykającego likwidację następuje faktyczny podział pozostałego majątku (w tym niewykorzystanego funduszu remontowego) i wypłata środków członkom spółdzielni.
4. 4) Wniosek do KRS: po zatwierdzeniu sprawozdania oraz dokonaniu ostatecznych rozliczeń (wypłat), likwidator zgłasza do Krajowego Rejestru Sądowego wniosek o wykreślenie spółdzielni z rejestru oraz przekazuje księgi i dokumenty zlikwidowanej spółdzielni do właściwego przechowawcy.

Podsumowując: Bilans likwidacyjny powinien wykazać środki do podziału, a fizyczna wypłata pozostałego funduszu remontowego następuje po sporządzeniu i zatwierdzeniu tego sprawozdania, a przed ostatecznym wykreśleniem podmiotu z KRS.