Sprzedaż darowizny przez NGO: kiedy jest legalna i jak uniknąć podatku CIT

Sprzedaż przedmiotu darowizny dokonanej na rzecz organizacji pozarządowej to jeden z trzech rodzajów tzw. odpłatnej działalności pożytku publicznego obok:

• pobierania opłat od uczestników czy odbiorców działań organizacji,

• sprzedaży wytworzonych towarów lub świadczenie usług w zakresie:

a) rehabilitacji społecznej i zawodowej osób niepełnosprawnych na zasadach określonych w ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych lub

b) integracji i reintegracji zawodowej i społecznej osób zagrożonych wykluczeniem społecznym, o których mowa w ustawie z dnia 13 czerwca 2003 r. o zatrudnieniu socjalnym oraz ustawie z dnia 27 kwietnia 2006 r. o spółdzielniach socjalnych.

Organizacja może sprzedać darowane jej zarówno przedmioty (np. sprzęt AGD i RTV, dzieła sztuki, pamiątki po znanej osobie, nieruchomości), jak i wartości niematerialne (np. autorskie prawa majątkowe do utworu lub artystycznego wykonania).

Przy sprzedaży przedmiotów pochodzących z darowizn należy poszanować podstawowe zasady:

• zakres działalności odpłatnej pożytku publicznego musi być określony w statucie albo innym akcie wewnętrznym organizacji.

• taka działalność musi zostać wyodrębniona rachunkowo tak, aby widoczne były przychody, koszty i wynik tej działalności. W księgach rachunkowych powinny być wyodrębnione specjalne konta rachunkowe, informujące o tym, jakie były wpływy (przychody) z tytułu działalności odpłatnej i jakie generowała koszty. Celem tego rozwiązania jest uwidocznienie (i udowodnienie), że działalność odpłatna nie dała zysku, którego osiągnięcie powoduje, że działalność odpłatna staje się działalnością gospodarczą.

• cały przychód z działalności musi być spożytkowany na prowadzenie działalności pożytku publicznego, więc wszystkie środki pozyskane np. ze sprzedaży przedmiotów darowizn muszą zostać przeznaczane na działania w zakresie pożytku publicznego, a nie np. na zakup sprzętu używanego do działalności gospodarczej.

• wynagrodzenie osób zatrudnionych do wykonywania tej działalności podlega limitom. Przeciętne miesięczne wynagrodzenie osoby zatrudnionej przy działalności odpłatnej pożytku publicznego nie może przekraczać 3-krotniości przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw ogłoszonego przez GUS za rok poprzedni (przeciętne miesięczne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw w 2025 r. wyniosło 8 934,98 zł, a więc w 2026 r. omawiany limit osiągnął pułap 26 804,94 zł. W praktyce większości NGO zdecydowanie trudno osiągnąć nawet ułamek takiej kwoty wynagrodzenia miesięcznego).

• przychody nie mogą przekroczyć kosztów, co w przypadku sprzedaży przedmiotów darowanych dotyczy kosztów działalności pożytku publicznego danej organizacji, a nie kosztów samej sprzedaży przedmiotów darowizny. Oczywiste jest, że sprzedaż przedmiotów darowanych nie generuje kosztów, a na pewno nie w takiej wysokości, aby koszty te były równie przychodom.

Otrzymana darowizna w rozumieniu przepisów CIT co do zasady generuje przychód podatkowy. Darowizny mieszczą się w katalogu innych nieodpłatnych lub częściowo odpłatnych świadczeń podlegających opodatkowaniu w myśl art. 12 ust. 2 ustawy o CIT. Wartość takiego przychodu określa się na podstawie cen rynkowych stosowanych w obrocie rzeczami lub prawami tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem w szczególności ich stanu i stopnia zużycia oraz czasu i miejsca ich uzyskania (art. 12 ust. 5 ustawy o CIT).

W sytuacji, gdy organizacja pożytku publicznego sprzeda otrzymany w darowiźnie przedmiot lub prawo, nadal może korzystać ze zwolnienia uzyskanego przychodu z podatku CIT zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 6 ustawy o CIT. Warunkiem jest przeznaczenie uzyskanego w ten sposób kapitału na realizację celów statutowych. Tak orzekł NSA 20 marca 2019 r. (sygn. akt II FSK 770/17). Należy przy tym podkreślić, że aby móc skorzystać z omawianego zwolnienia, cele statutowe organizacji muszą być zbieżne z celami wskazanymi w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o CIT. Jak wynika ze stanowisk organów skarbowych prezentowanych w licznych interpretacjach, wskazanie tych celów w statucie musi być precyzyjne. Zwolnienie nie będzie przysługiwało w razie jedynie „faktycznego” prowadzenia takiej działalności. Pojęcie „cel statutowy” to nie tylko bezpośrednie prowadzenie przez organizację jakiejś działalności, ale również wspieranie takiej działalności, o ile wynika to wprost z postanowień statutu.

Tak. Darczyńca ma prawo zastrzec w umowie darowizny ograniczenie (np. czasowe) bądź wyłączenie określonego sposobu rozporządzania przedmiotem darowizny. Jest to tzw. darowizna z poleceniem. Umowa może zawierać np. całkowity zakaz zbywania lub obowiązek uzyskania akceptacji zgody darczyńcy przed sprzedażą. W przypadku obiektów kultury najczęściej spotykane są zastrzeżenia w rodzaju zakazu dzielenia przekazanej kolekcji/zbiorów, życzenia umieszczenia darowanego obiektu na wystawie stałej wraz z podaniem informacji na temat darczyńcy czy renowacja przekazanego obiektu na koszt organizacji. Polecenie może być ustanowione na rzecz dowolnej osoby trzeciej (np. osoba bliska, obca, pełnoletnia i niepełnoletnia. Polecenie może zostać ustanowione także na korzyść obdarowanego, czyli np. organizacji).

Niejednoznacznie jest postrzegane w nauce prawa to, czy można dochodzić wykonania polecenia na drodze sądowej. Sąd Najwyższy stoi jednak na stanowisku, że możliwe jest sądowe żądanie wykonania polecenia (tak m.in. w wyroku z 27 stycznia 2016 r., II CSK 153/15).