Utwórzmy rezerwę. Tak na wszelki wypadek. Trudno odmówić pewnej logiki takiemu podejściu. W końcu rachunkowość powinna być ostrożna, a lepiej przygotować się na stratę, niż później być nią zaskoczonym. Problem w tym, że zasada ostrożności nie oznacza prawa do wybierania zawsze najbardziej pesymistycznego wariantu. Sprawozdanie finansowe można zniekształcić, nie tylko pokazując organizację w zbyt dobrym świetle. Można zrobić to również, przedstawiając ją gorzej, niż wygląda w rzeczywistości. Dlatego z ostrożnością w rachunkowości trzeba postępować… ostrożnie.

Korzyści

Poznasz najczęstsze błędy wynikające z nadmiernego stosowania zasady ostrożności w rachunkowości.
Sprawdzisz, kiedy utworzenie rezerwy lub dokonanie odpisu aktualizującego jest uzasadnione rzeczywistym ryzykiem.
Dowiesz się, w jaki sposób zawyżone rezerwy i odpisy mogą zniekształcać wynik finansowy jednostki w kolejnych latach.
Zrozumiesz, dlaczego prawidłowa wycena aktywów i zobowiązań wymaga obiektywnej analizy, a nie przyjmowania najbardziej pesymistycznych założeń.

Ostrożność jest jedną z tych zasad rachunkowości, które intuicyjnie wydają się całkowicie oczywiste. Jeżeli istnieje ryzyko straty – uwzględnijmy je. Jeżeli nie jesteśmy pewni wartości aktywa – nie bądźmy przesadnymi optymistami. Jeżeli istnieje możliwość, że będziemy musieli coś zapłacić – może lepiej od razu utworzyć rezerwę. Brzmi rozsądnie. Do momentu, w którym „ostrożnie” zaczyna oznaczać „na wszelki wypadek”.

– Może utwórzmy trochę większą rezerwę.

– Dlaczego?

– Żeby było bezpiecznie.

Z perspektywy zarządzania ryzykiem takie podejście może wydawać się wręcz odpowiedzialne. Z perspektywy sprawozdania finansowego bezpieczeństwo nie jest jednak celem samym w sobie. Celem jest pokazanie sytuacji takiej, jaka rzeczywiście jest. Nie trochę lepszej. Ale również nie trochę gorszej.

Rezerwa nie jest księgową poduszką bezpieczeństwa

Samo słowo „rezerwa” trochę prowokuje do niewłaściwego rozumienia. W codziennym języku tworzymy przecież rezerwę właśnie na wszelki wypadek. Mamy rezerwę pieniędzy na nieprzewidziane wydatki, rezerwę czasu przed ważnym terminem, czasem nawet rezerwowy plan na wypadek, gdyby pierwszy się nie udał. W rachunkowości działa to inaczej.

Rezerwa nie służy do przygotowywania sprawozdania finansowego na coś, co być może kiedyś się wydarzy. Musi istnieć zdarzenie, które już nastąpiło i którego konsekwencją może być przyszłe zobowiązanie. Ta różnica wydaje się niewielka, ale jest fundamentalna.

Jeżeli jednostka spodziewa się, że za rok będzie musiała wyremontować dach, może rozsądnie odkładać na ten cel pieniądze. Nie oznacza to jeszcze, że na dziś istnieje zobowiązanie, które należy pokazać w sprawozdaniu. Podobnie nie można utworzyć rezerwy tylko dlatego, że przyszły rok zapowiada się trudniej albo że „w naszej branży zawsze coś się wydarza”. To może być bardzo dobra ostrożność biznesowa. Niekoniecznie rachunkowa.

Pesymizm też potrafi poprawić wynik

Na pierwszy rzut oka przesadna ostrożność wydaje się problemem dość niewinnym. W końcu jeżeli zawyżymy koszt albo utworzymy zbyt dużą rezerwę, pokażemy po prostu trochę niższy wynik. Nikt przecież nie zarzuci organizacji, że próbowała wyglądać zbyt dobrze. Tyle że rachunkowość ma pamięć.

Jeżeli dzisiaj utworzymy rezerwę większą, niż uzasadniają okoliczności, to obniżymy dzisiejszy wynik. Ale kiedy w przyszłości okaże się, że rezerwa nie była potrzebna, jej rozwiązanie poprawi wynik kolejnego okresu.

I nagle przesadna ostrożność przestaje być wyłącznie ostrożnością. Może stać się sposobem przesuwania wyniku pomiędzy latami. Dobry rok? Można utworzyć trochę większą rezerwę. Słabszy rok później? Okazuje się, że część wcześniejszych obaw jednak się nie zmaterializowała. Rezerwa się rozwiązuje, wynik rośnie i wszystko wygląda trochę spokojniej. W języku angielskim jest na to działanie tyleż ładne co niebezpieczne sprawozdawczo określenie – window dressing.

„Lepiej odpisać więcej niż mniej”

Podobny sposób myślenia pojawia się przy wycenie aktywów – jeżeli istnieją przesłanki, że składnik aktywów stracił na wartości, trzeba tę sytuację odpowiednio odzwierciedlić. Ale znów – ostrożność nie oznacza automatycznego przyjęcia najgorszego możliwego scenariusza. Wyobraźmy sobie należność od klienta, który ma przejściowe problemy finansowe.

Można uznać, że wszystko będzie dobrze i nie robić nic.

Można też powiedzieć:

– Dla bezpieczeństwa odpiszmy całość.

Oba rozwiązania mogą być błędne.

Najbardziej ostrożna odpowiedź nie musi być najbardziej prawidłową odpowiedzią i z reguły nie jest, bo skrajności rzadko są najlepszymi rozwiązaniami.

Trzeba ocenić dostępne informacje, prawdopodobieństwo odzyskania należności i możliwe scenariusze. Innymi słowy – wykonać analizę i wejść w skalę szarości, w której najczęściej znajduje się rozwiązanie najbliższe temu poprawnemu. Szczegółowa analiza ma zwykle tę irytującą cechę, że rzadko daje się zastąpić zdaniem „lepiej przyjąć (naj)gorszy wariant”.

Ostrożność działa również w drugą stronę

Oczywiście w praktyce znacznie częściej dyskusja z biegłym rewidentem wygląda odwrotnie. Prognozy są ambitne. Należności na pewno zostaną odzyskane. Zapasy na pewno się sprzedadzą. Projekt na pewno odniesie sukces. Klient na pewno przedłuży umowę.

A jeżeli czegoś jeszcze nie wiadomo, zawsze można poczekać na więcej informacji. Optymizm ma w biznesie wiele zalet. Bez niego prawdopodobnie powstałoby znacznie mniej przedsiębiorstw. W rachunkowości powinien jednak mieć granice.

Właśnie tutaj zasada ostrożności ma największe znaczenie. Nie pozwala ignorować ryzyka tylko dlatego, że jego uwzględnienie byłoby niewygodne dla wyniku. Jeżeli pojawiły się wiarygodne informacje wskazujące na stratę, nie można ich odkładać do czasu, kiedy strata stanie się absolutnie pewna. Ale dokładnie tak samo nie powinniśmy tworzyć straty, której dostępne informacje jeszcze nie uzasadniają.

Biegły rewident nie szuka najgorszego scenariusza

Czasami można odnieść wrażenie, że naturalną rolą biegłego rewidenta jest bycie zawodowym pesymistą. Zarząd pokazuje prognozę, audytor pyta, co będzie, jeśli sprzedaż będzie niższa. Firma przedstawia wartość aktywa, audytor zastanawia się nad utratą wartości. Zarząd mówi, że klient zapłaci, audytor prosi o potwierdzenie. Może więc wyglądać na to, że zadaniem audytora jest konsekwentne poszukiwanie powodów, dla których będzie gorzej. Nie do końca.

Biegły rewident nie powinien szukać najbardziej pesymistycznego scenariusza. Powinien sprawdzić, czy scenariusz przyjęty przez jednostkę jest uzasadniony. Czasami oznacza to zakwestionowanie nadmiernego optymizmu, ale czasami dokładnie tak samo powinno oznaczać zakwestionowanie nadmiernego pesymizmu. Bo wynik sztucznie zaniżany jest tak samo nieprawidłowy jak wynik zawyżony.

Nie chodzi o to, żeby było bezpiecznie

W zarządzaniu organizacją ostrożność często oznacza przygotowanie się na gorszy scenariusz. W sprawozdawczości finansowej oznacza coś trochę innego.

Nie chodzi o to, żeby pokazać wynik, którego na pewno nie będzie trzeba później obniżać. Nie chodzi o zgromadzenie rezerw na wszystkie problemy, które mogą pojawić się w przyszłości. I nie chodzi o wybieranie najniższej możliwej wartości zawsze wtedy, gdy mamy wątpliwości. Chodzi o to, żeby nie pozwolić niepewności stać się pretekstem do nadmiernego optymizmu, ale również do nadmiernego pesymizmu.

Bo sprawozdanie finansowe nie powinno pokazywać podmiotu ani takim, jakim zarząd chciałby je widzieć, ani takim, jakim wygląda w najgorszym możliwym scenariuszu. Powinno pokazywać go takim, jakim na podstawie dostępnych informacji rzeczywiście jest.

Wyszukaj na stronie: