Finanse organizacji pozarządowej w praktyce

» wyszukiwanie zaawansowane
Zarejestruj sięAby skorzystać
z pełnej wersji serwisu

Zakładanie stowarzyszenia

Statut stowarzyszenia - co powinien określać?

Statut jest najistotniejszym dokumentem w działalności stowarzyszenia. Zawarte w nim postanowienia powinny stanowić informację dla podmiotów zewnętrznych dotyczącą m.in. celów działalności stowarzyszenia, reprezentacji, źródeł finansowania. Zobacz, jak napisać dobry statut, który nie będzie ograniczał działalności Twojego stowarzyszenia.

W tym haśle:
  • Jaka jest rola statutu w stowarzyszeniu?
  • Na co powinieneś zwrócić uwagę, formułując zapisy statutu?
  • Które zapisy statutu są istotne z punktu widzenia księgowego?
  • Jak wprowadzasz zmiany w statucie?

Tworząc statut, powinieneś zwrócić uwagę, aby treść jego postanowień nie była zbyt wąska. Nazbyt zawężona treść statutu może bowiem spowodować w przyszłości konieczność jego zmiany i zgłoszenia jej do KRS (co pociąga za sobą dodatkowe koszty). Warto więc zastanowić się nie tylko nad tym, co chcemy robić teraz, ale i w przyszłości.

Najważniejsza jednak wydaje się świadomość, że statut powinien być bezwzględnie przestrzegany. Przykładowo, jeśli nie znajdzie się w nim zapis o możliwości prowadzenia działalności gospodarczej, nie będziecie mogli jej prowadzić nie zmieniając statutu.

A co może grozić za nieprzestrzeganie statutu? Otóż, jeśli organ nadzoru, czyli starosta, stwierdzi, że działalność stowarzyszenia jest niezgodna z prawem lub narusza postanowienia statutu, może:
  • wystąpić o ich usunięcie w określonym terminie,
  • udzielić ostrzeżenia władzom stowarzyszenia,
  • wystąpić do sądu o zastosowanie odpowiedniego środka (art. 28 Prawa o stowarzyszeniach).
Reakcja organu nadzoru będzie uzależniona od rodzaju i stopnia stwierdzonych nieprawidłowości.

Jeśli starosta zwróci się z wnioskiem do sądu o zastosowanie środka nacisku na stowarzyszenie, sąd może:
  • udzielić upomnienia władzom stowarzyszenia,
  • uchylić niezgodną z prawem lub statutem uchwałę stowarzyszenia,
  • rozwiązać stowarzyszenie, jeżeli jego działalność wykazuje rażące lub uporczywe naruszanie prawa albo postanowień statutu i nie ma warunków do przywrócenia działalności zgodnej z prawem lub statutem.

Zanim organizacja sporządzi statut

Przed napisaniem statutu należy zastanowić się nad charakterem stowarzyszenia, które zamierzamy założyć, jego głównymi celami i sposobami działania. Należy pamiętać przede wszystkim o postanowieniach Prawa o stowarzyszeniach. Pamiętajmy o kilku istotnych aspektach określających zasady działania stowarzyszeń.

Stowarzyszenie:
jest dobrowolnym, samorządnym, trwałym zrzeszeniem o celach niezarobkowych
samodzielnie określa swoje cele, programy działania i struktury organizacyjne oraz uchwala akty wewnętrzne dotyczące jego działalności
opiera swoją działalność na pracy społecznej członków; do prowadzenia swych spraw może zatrudniać pracowników
może prowadzić działalność gospodarczą, według ogólnych zasad określonych w odrębnych przepisach. Przy czym dochód z działalności gospodarczej stowarzyszenia służy realizacji celów statutowych i nie może być przeznaczony do podziału między jego członków

Dodajmy, że dochód stowarzyszenia uzyskany z działalności gospodarczej powinien służyć realizacji celów statutowych i nie może być przeznaczony do podziału między jego członków także wówczas, gdy są oni pracownikami stowarzyszenia (patrz: uchwała SN z 27 lutego 1990 r., sygn. akt III PZP 59/89).

A zatem nie można w statucie zamieszczać postanowień przewidujących np.:
  • możliwość narzucenie członkostwa w stowarzyszeniu czy okoliczności zobowiązujące do członkostwa, niedopuszczalny jest element jakiegokolwiek przymusu,
  • ograniczenie możliwości wystąpienia ze stowarzyszenia,
  • nakaz posłuszeństwa władzom stowarzyszenia,
  • sposób podziału części uzyskiwanych przez stowarzyszenie środków między jego członków.
Wspomniany wyżej cel niezarobkowy działalności stowarzyszenia oznacza, że członkostwo w nim nie może wiązać się z uzyskiwaniem zysku. Jednak, co należy podkreślić, statut może przewidywać, że w określonych sytuacjach członkom może przysługiwać zwrot niektórych kosztów. Najczęściej będą to wydatki związane z podróżami odbywanymi w celu realizacji zadań statutowych.

Zresztą podobne stanowisko odnajdziemy również w orzecznictwie. W jednym z wyroków sąd stwierdził, że oparcie działalności stowarzyszenia na pracy społecznej członków nie wyłącza możliwości poddania pewnej sfery działania regułom odpłatności (postanowienie Sądu Apelacyjnego z 7 kwietnia 1992 r., sygn. akt I ACr 130/92).

Statut powinien zawierać jasno i precyzyjnie określone postanowienia. Analiza jego zapisów nie powinna umożliwiać rozbieżnych interpretacji. Taka sytuacja może bowiem spowodować, że wątpliwości będzie musiał rozstrzygać sąd.
Pamiętaj!
Statut należy sporządzić przed zarejestrowaniem stowarzyszenia. Stanowi on załącznik do wniosku o rejestrację w KRS.
Statut powinien zawierać informacje, które określają i regulują działania Stowarzyszenia. Należy zwrócić uwagę, żeby regulacje te dobrze służyły działaniom stowarzyszenia, a nie miały charakteru ograniczającego jego działania i w związku z dążeniem organizacji do zwiększenia swojego oddziaływania wymagały częstych zmian statutu. Statut powinien mieć charakter otwartego kodu wybranego zakresu działań, przy jednoczesnym wykluczeniu działań niepożądanych. Otwartość zapisów w statucie pozwala na rozwój w przyszłości działań,  które w momencie tworzenia statutu nie stanowiły priorytetowego obszaru działania organizacji.
Przykład
Społeczność lokalna gminy Wąchocka powołała Stowarzyszenie „Beret z antenką” w celu animacji czasu wolnego dzieci z terenu tej gminy. Stowarzyszenie po dwóch latach prężnych działań zostało zaproszone przez sąsiednią gminę Wycichowa o poprowadzenie klubu dla dzieci i na ich terenie. Zapis w statucie Stowarzyszenia o prowadzeniu działalności dla dzieci na terenie całej Polski umożliwiał podjęcie tej inicjatywy. Przy zapisie w statucie o prowadzeniu działania Stowarzyszenie na terenie gminy Wąchocka, przed podjęciem tej inicjatywy Stowarzyszenie musiałoby wprowadzić zmianę w statucie.
Umiejętnie skonstruowany statut wyznacza główne linie i sposoby działania, nie ograniczając inicjatywy członków stowarzyszenia. Jest punktem odniesienia dla działań stowarzyszenia,  dokumentem, do którego osoby realizujące misję Stowarzyszenia powinny często zaglądać. Wyznacza możliwe ramy działania - w zakresie celów, sposobów realizacji, źródeł finansowania - które nie od razu muszą być w pełni wykorzystywane przez organizację.

Podstawowe informacje zawarte w statucie

Zakres zagadnień, które muszą być uregulowane w statucie określają przepisy art. 10 Prawa o stowarzyszeniach.

Statut powinien więc określać w szczególności:
nazwę stowarzyszenia, odróżniającą je od innych stowarzyszeń, organizacji i instytucji
teren działania i siedzibę stowarzyszenia
cele i sposoby ich realizacji
sposób nabywania i utraty członkostwa, przyczyny utraty członkostwa oraz prawa i obowiązki członków
władze stowarzyszenia, tryb dokonywania ich wyboru, uzupełniania składu oraz ich kompetencje
sposób reprezentowania stowarzyszenia oraz zaciągania zobowiązań majątkowych, a także warunki ważności jego uchwał
sposób uzyskiwania środków finansowych oraz ustanawiania składek członkowskich
zasady dokonywania zmian statutu
sposób rozwiązania się stowarzyszenia

Stowarzyszenie, które zamierza tworzyć terenowe jednostki organizacyjne, jest obowiązane określić w statucie strukturę organizacyjną i zasady tworzenia tych jednostek.

Ponadto, zgodnie z art. 20 pkt 7 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, organizacją pożytku publicznego może być organizacja, m.in. stowarzyszenia, którego statut zabrania:
  • udzielania pożyczek lub zabezpieczania zobowiązań majątkiem stowarzyszenia w stosunku do jego członków, członków organów lub pracowników oraz osób, z którymi pracownicy pozostają w związku małżeńskim albo w stosunku pokrewieństwa lub powinowactwa w linii prostej, pokrewieństwa lub powinowactwa w linii bocznej do drugiego stopnia albo są związani z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli, zwanych „osobami bliskimi”,
  • przekazywania majątku na rzecz członków, członków organów lub pracowników oraz ich osób bliskich, na zasadach innych niż w stosunku do osób trzecich, w szczególności jeżeli przekazanie to następuje bezpłatnie lub na preferencyjnych warunkach,
  • wykorzystywania majątku na rzecz członków, członków organów lub pracowników oraz ich osób bliskich na zasadach innych niż w stosunku do osób trzecich, chyba że to wykorzystanie bezpośrednio wynika ze statutowego celu organizacji,
  • zakupu na szczególnych zasadach towarów lub usług od podmiotów, w których uczestniczą członkowie stowarzyszenia, członkowie jego organów lub pracownicy oraz ich osób bliskich.
Nazwa stowarzyszenia
Pierwszą rzeczą określoną w statucie jest nazwa stowarzyszenia. Należy przy tym pamiętać, że nazwa wybrana dla stowarzyszenia powinna odróżniać je od innych stowarzyszeń, organizacji czy instytucji. Należałoby więc sprawdzić, czy wybrana przez nas nazwa nie została już wybrana przez inny podmiot.

Sprawdzenia można dokonać w Krajowym Rejestrze sądowym lub poprzez stronę internetową Biuletynu Informacji Publicznej - www.bip.gov.pl.

Przy czym, chociaż sama nazwa „stowarzyszenie” nie musi znajdować się w nazwie, to często zamieszcza się je w celu odróżnienia od innych organizacji pozarządowych, np. fundacji.

W statucie należy też wskazać możliwość ewentualnego używania nazwy skróconej. Będzie to miało miejsce w przypadku, gdy stowarzyszenie ma długą nazwę.
Teren działania i siedziba
Kolejną kwestią, która powinna zostać wskazana w statucie stowarzyszenia, jest teren jego działania i siedziba. Należy pamiętać, że określając siedzibę stowarzyszenia, warto podać jedynie nazwę miejscowości bez wskazywania konkretnego adresu. Pozwoli to uniknąć kosztów związanych ze zgłoszeniem zmian w rejestrze sądowym. Ponadto zgodnie z art. 41 kc, jeśli ustawa albo statut nie stanowią inaczej, siedzibą osoby prawnej, w tym przypadku stowarzyszenia, jest miejscowość, w której ma siedzibę jej organ zarządzający.

Pamiętajcie, że każda zmiana siedziby (miejscowości) wymaga zmiany statutu w tym punkcie, a następnie zgłoszenia tej zmiany do KRS.

Warto wprowadzić w statucie zapis, że terenem działania stowarzyszenia jest teren całego kraju. W praktyce zdarzają się też stowarzyszenia, które podkreślając lokalny charakter, określają teren swojego działania np. jako obszar województwa, powiatu itd. Jednak bardziej praktyczne jest wskazanie całego kraju jako terenu działania stowarzyszenia.
Cele działania
Jednym z najważniejszych elementów statutu jest artykuł określający cel cel lub cele działania stowarzyszenia. Określenie celu działania stowarzyszenia to określenie głównego obszaru oddziaływania.
Przykład
Celem stowarzyszenia jest
  • zwiększenie aktywności osób niepełnosprawnych;
  • wspieranie rozwoju społeczeństwa obywatelskiego;
  • pomoc materialna i pozamaterialna osobom ze środowisk patologicznych;
  • pomoc alkoholikom i ich rodzinom w odbudowaniu więzi społecznych i rodzinnych.
Cele zwykle są ogólne, wyznaczające obszar oddziaływania organizacji, który w ramach jej działań ma podlegać zmianom.

Formułując cele działania, nie należy wskazywać czynności, które w istocie są raczej metodą osiągania celu a nie celem samym w sobie. Przykładowo, nie można wskazywać, że celem stowarzyszenia jest samo gromadzenie środków finansowych bez wskazania, komu lub czemu mają służyć.

Podkreślmy też, że celem działania stowarzyszenia może być każda działalność, która jest zgodna z prawem. A ponadto cel działania nie może być zarobkowy ze swej istoty.

Wybierając cel działania stowarzyszenia, warto posłużyć się przepisami ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, gdzie wymieniono działalność, której wykonywanie uznawane jest za działalność pożytku publicznego. Przypomnijmy te cele.

Celem działania stowarzyszenia może być działalność w zakresie:
pomocy społecznej, w tym pomocy rodzinom i osobom w trudnej sytuacji życiowej oraz wyrównywania szans tych rodzin i osób
zapewnienia zorganizowanej opieki byłym żołnierzom zawodowym, którzy uzyskali uprawnienie do emerytury wojskowej lub wojskowej renty inwalidzkiej, inwalidom wojennym i wojskowym oraz kombatantom
działalności charytatywnej
podtrzymywania tradycji narodowej, pielęgnowania polskości oraz rozwoju świadomości narodowej, obywatelskiej i kulturowej
działalności na rzecz mniejszości narodowych
ochrony i promocji zdrowia
działania na rzecz osób niepełnosprawnych
promocji zatrudnienia i aktywizacji zawodowej osób pozostających bez pracy i zagrożonych zwolnieniem z pracy
upowszechniania i ochrony praw kobiet oraz działalność na rzecz równych praw kobiet i mężczyzn
działalności wspomagającej rozwój gospodarczy, w tym rozwój przedsiębiorczości
działalności wspomagającej rozwój wspólnot i społeczności lokalnych
nauki, edukacji, oświaty i wychowania
krajoznawstwa oraz wypoczynku dzieci i młodzieży
kultury, sztuki, ochrony dóbr kultury i tradycji
upowszechniania kultury fizycznej i sportu
ekologii i ochrony zwierząt oraz ochrony dziedzictwa przyrodniczego
porządku i bezpieczeństwa publicznego oraz przeciwdziałania patologiom społecznym
upowszechniania wiedzy i umiejętności na rzecz obronności państwa
upowszechniania i ochrony wolności i praw człowieka oraz swobód obywatelskich, a także działań wspomagających rozwój demokracji
ratownictwa i ochrony ludności
pomocy ofiarom katastrof, klęsk żywiołowych, konfliktów zbrojnych i wojen w kraju i za granicą
upowszechniania i ochrony praw konsumentów
działań na rzecz integracji europejskiej oraz rozwijania kontaktów i współpracy między społeczeństwami
promocji i organizacji wolontariatu
działalności wspomagającej technicznie, szkoleniowo, informacyjnie lub finansowo organizacje pozarządowe we wspomnianym wyżej zakresie
Pamiętaj!
Prowadzenie działalności w zakresie określonym w tabeli umożliwia podjęcie starań o uzyskanie statusu organizacji pożytku publicznego i łączących się z tym korzyści. W związku z tym warto też wskazać w statucie klasyfikację statystyczną wybranej formy działań według Klasyfikacji Działalności Gospodarczej (PKD).
Zwolnienia podatkowe
Wybierając cel działalności stowarzyszenia, warto też pamiętać, że przepisy podatkowe przewidują również zwolnienie od podatku dochodowego działalności niektórych organizacji pozarządowych właśnie ze względu na cele, na które są przeznaczone dochody organizacji. Przypomnijmy, że zwolnieniem od podatku dochodowego od osób prawnych zostały objęte dochody podatników, których celem statutowym jest działalność:
  • naukowa i naukowo-techniczna,
  • oświatowa, w tym również polegająca na kształceniu studentów,
  • kulturalna,
  • w zakresie kultury fizycznej i sportu,
  • ochrony środowiska,
  • wspierania inicjatyw społecznych na rzecz budowy dróg i sieci telekomunikacyjnej na wsi oraz zaopatrzenia wsi w wodę,
  • dobroczynności,
  • ochrony zdrowia i pomocy społecznej,
  • rehabilitacji zawodowej i społecznej inwalidów oraz
  • kultu religijnego.
Zwolnienie to obejmuje dochody w części przeznaczonej na wymienione cele (art. 17 ust. 1 pkt 4 updop). Ponadto wolne od podatku dochodowego są również dochody organizacji pożytku publicznego, o których mowa w przepisach o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie - w części przeznaczonej na działalność statutową, z wyłączeniem działalności gospodarczej (art. 17 ust. 1 pkt 6c updop). A zatem określając w statucie cel lub cele działalności stowarzyszenia, warto pamiętać o korzyściach podatkowych przewidzianych dla wspomnianych działalności.

Nie jest konieczne dokładne cytowanie celów z ustawy, należy jednak sprawdzić, czy cele założone dla naszego stowarzyszenia mieszczą się w celach wymienionych w tej ustawie i w związku z tym taki zapis w statucie uprawnia nas do korzystania ze zwolnienia podatkowego.
Stowarzyszenia prowadzące działalność związaną z obronnością
Osoby, które chcą założyć stowarzyszenie prowadzące działalność bezpośrednio związaną z obronnością albo bezpieczeństwem państwa lub ochroną porządku publicznego mają obowiązek uzgodnić zakres tej działalności, odpowiednio, z Ministrem Obrony Narodowej lub Ministrem Spraw Wewnętrznych i Administracji albo organami przez nich określonymi (art. 45 Prawa o stowarzyszeniach).
Jak osiągnąć założone cele - sposoby realizacji celów
Obok sformułowania celów działania organizacja musi w statucie wymienić formy działania czyli realizacji celów.

Może to być np..:
  • organizacja imprez kulturalnych i sportowych (koncerty, wystawy zawody sportowe itd.),
  • wydawanie publikacji,
  • działalność polegająca na fundowaniu stypendiów i innej pomocy,
  • organizacja zbiórek publicznych,
  • pozyskiwanie sponsorów, darczyńców i innych podmiotów, które mogą udzielić stowarzyszeniu pomocy w realizowaniu celów statutowych,
  • organizacja szkoleń, konferencji, kursów, warsztatów, itd.
Członkostwo
W odniesieniu do członków stowarzyszenia statut powinien określać przede wszystkim:
  • sposób nabywania i utraty członkostwa,
  • przyczyny utraty członkostwa oraz
  • prawa i obowiązki członków.
Można również określić rodzaje członków tworzących stowarzyszenie. Zwyczajowo członkowie mogą być:
  • zwyczajni, będą to osoby fizyczne, które posiadają przede wszystkim bierne i czynne prawo wyborcze w stowarzyszeniu,
  • wspierający, będą to osoby fizyczne i osoby prawne, które przede wszystkim wspierają stowarzyszenie finansowo, rzeczowo czy poprzez działania lobbingowe.
Stowarzyszenie może też zamieścić w statucie zapis dotyczący członków honorowych.
Z orzecznictwa…
Pomimo różnych teoretycznych ujęć charakteru prawnego aktu przystąpienia - przyjęcia do stowarzyszenia, można zaakceptować pogląd, że jest to umowa prawa cywilnego, rodząca po obu stronach prawa i obowiązki, obejmująca oświadczenie woli członka, który wstępuje do stowarzyszenia oraz oświadczenie stowarzyszenia, które członka przyjmuje. Ocena ta jest aktualna nawet przy statutowym ograniczeniu przystąpienia do złożenia deklaracji członkowskiej, bowiem samo stowarzyszenie wyraziło już swoją wolę przyjęcia w statucie.

(wyrok Sądu Apelacyjnego z 31 stycznia 1996 r., sygn. akt I ACr 989/95).
Zgodnie z Ustawą o Stowarzyszeniach minimum 15 członków może powołać Stowarzyszenie.

Warto podkreślić, że członkiem stowarzyszenia może być obywatel polski mający pełną zdolność do czynności prawnych (art. 3 ust. 1 Prawa o stowarzyszeniach). Jednak cudzoziemcy mający miejsce zamieszkania na terytorium Polski mogą zrzeszać się w stowarzyszeniach zgodnie z przepisami obowiązującymi obywateli polskich. Natomiast cudzoziemcy niemający miejsca zamieszkania na terytorium naszego kraju mogą wstępować do stowarzyszeń, jeśli statut stowarzyszenia przewiduje taką możliwość.

A zatem w statucie może znaleźć się zapis dotyczący członkostwa cudzoziemców.

Warto też dodać, że osoba prawna może być jedynie członkiem wspierającym stowarzyszenia.
Członkostwo małoletnich
Małoletni w wieku od 16 do 18 lat, którzy mają ograniczoną zdolność do czynności prawnych, mogą:
  • należeć do stowarzyszeń i
  • korzystać z czynnego i biernego prawa wyborczego.
Jednak w składzie zarządu stowarzyszenia większość muszą stanowić osoby o pełnej zdolności do czynności prawnych.

Natomiast małoletni poniżej 16 lat mogą, za zgodą przedstawicieli ustawowych, należeć do stowarzyszeń według zasad określonych w ich statutach, ale:
  • bez prawa udziału w głosowaniu na walnych zebraniach członków oraz
  • bez korzystania z czynnego i biernego prawa wyborczego do władz stowarzyszenia.
Jeżeli jednak jednostka organizacyjna stowarzyszenia zrzesza wyłącznie małoletnich, mogą oni wybierać i być wybierani do władz tej jednostki.
Ograniczenia we wstępowaniu do stowarzyszeń
Ograniczenia we wstępowaniu żołnierzy w czynnej służbie wojskowej i junaków odbywających zasadniczą służbę w obronie cywilnej oraz funkcjonariuszy Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencja Wywiadu i policjantów do stowarzyszeń, a także uczestniczeniu w ich działalności, określają właściwe dla nich ustawy.

Władze stowarzyszenia

Statut stowarzyszenia powinien też określać:
  • jakie władze ma stowarzyszenie,
  • w jaki sposób ma być dokonywany wybór tych władz,
  • na jakich zasadach następuje uzupełnianie składu oraz
  • jakie kompetencje przysługują władzom stowarzyszenia.
Prawo o stowarzyszeniach przewiduje, że stowarzyszenie musi posiadać trzy organy władzy.
Walne zebranie członków
Walne zebranie członków jest najwyższą władzą stowarzyszenia. Swoją władzę organ ten wykonuje poprzez podejmowanie uchwał. Jest więc rodzajem „władzy ustawodawczej” stowarzyszenia.

Statut może też przewidywać:
  • zamiast walnego zebrania członków zebranie delegatów lub
  • zastąpienie walnego zebrania członków zebraniem delegatów, jeżeli liczba członków przekroczy określoną w statucie wielkość.
Zebranie delegatów będzie miało miejsce przede wszystkim, w przypadku gdy stowarzyszenie ma dużą liczbę członków lub posiada liczne oddziały. W tej sytuacji walne zebranie członków byłoby utrudnione technicznie. W takim przypadku statut powinien określać zasady wyboru delegatów i czas trwania ich kadencji.

W praktyce walne zebranie członków ma za zadanie podejmowanie uchwał dotyczących m.in.:
  • powoływania i odwoływania członków zarządu i organu nadzoru,
  • zmian w statucie,
  • absolutorium dla zarządu,
  • zatwierdzenia sprawozdań,
  • rozwiązania stowarzyszenia.
Ponadto często dla kompetencji walnego zebrania zastrzega się podejmowanie decyzji w sprawach niezastrzeżonych dla dwóch pozostałych organów władzy stowarzyszenia.
Zarząd
Zarząd w stowarzyszeniu wykonuje „władzę wykonawczą” w organizacji. Podejmuje działania związane z funkcjonowaniem stowarzyszenia. Jednym z najważniejszych zadań zarządu wydaje się jednak wykonywanie uchwał wydawanych przez walne zebranie członków. Członków zarządu wybiera się z reguły spośród członków stowarzyszenia.
Zarząd powinien być kolegialny. Nie ma wyraźnych zasad regulujących liczbę członków tego organu, w związku z czym w statucie możemy ustalić liczbę członków zarządu według uznania. Z reguły jednak zarząd składa się z 3 do 5 członków.

Statut powinien regulować również zasady pracy zarządu, czyli przede wszystkim tryb podejmowania decyzji dotyczących działalności stowarzyszenia przybierających zwykle formę uchwał.
Organ nadzorczy
Organ ten nazywany jest z reguły komisją rewizyjną, rzadziej radą nadzorczą. Organ nadzorczy powinien być, podobnie jak zarząd, kolegialny, a więc składać się co najmniej z 2 członków. Często w statutach określa się, że w skład tego organu wchodzą przewodniczący, jego zastępca i sekretarz.

Zadaniem organu nadzorczego jest nadzorowanie pracy zarządu, a także czuwanie nad prawidłowością wykonywania postanowień statutu oraz uchwał walnego zgromadzenia członków stowarzyszenia.

Zasady reprezentacji

Statut powinien regulować także sposób reprezentowania stowarzyszenia, a także zaciągania zobowiązań majątkowych oraz warunki ważności jego uchwał.

Z reguły stowarzyszenie jest reprezentowane przez zarząd, jednak w statucie powinny znaleźć się zapisy precyzujące zasady reprezentacji. Można przykładowo zapisać, że stowarzyszenie będzie reprezentowane na zewnątrz przez prezesa zarządu lub przez dwóch wskazanych członków zarządu. Warto też w statucie określić warunki udzielania pełnomocnictw zarządu.
Z orzecznictwa…
W sytuacji gdy zarząd stowarzyszenia jest wieloosobowy, jedynie statut stowarzyszenia może regulować sposób wykonywania reprezentacji.

(postanowienie SN z 30 stycznia 2002 r., sygn. akt III CZ 135/01).

Zasady finansowania działalności

W statucie należy także uregulować sposób pozyskiwania środków finansowych oraz ustanawiania składek członkowskich.

Źródłami finansowania stowarzyszenia mogą być:
  • składki członkowskie,
  • darowizny, zapisy i spadki,
  • nawiązki,
  • loterie i sponsoring,
  • zbiórki publiczne,
  • dotacje i subwencje,
  • wpływy z działalności gospodarczej,
  • kredyty i pożyczki.
Stowarzyszenie powinno wskazać w statucie, w jaki sposób zamierza pozyskiwać środki na działalność statutową. Przykładowo, jeśli w statucie nie wskażemy możliwości prowadzenia działalności gospodarczej, wówczas bez zmiany statutu nie będziemy mogli jej prowadzić.

Precyzyjne zapisy statutu są istotne także z punktu widzenia podatkowego. Jeśli bowiem w statucie nie ma bezpośredniego odwołania do art. 17 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, dotyczącego zwolnień podatkowych, a organizacja nie odprowadzi pdop, to Urząd Skarbowy może brak uregulowania podatku zakwestionować.
Pamiętaj
Dochód Twojej  organizacji jest zwolniony z podatku, jeśli realizuje one cele statutowe wymienione w art. 17 ust.1 pkt.4 updop, które zostały wymienione w statucie wprost. 
Przykład
Organizacja prowadząca działalność w zakresie pomocy społecznej i edukacji ubiegała się o zwolnienie z obowiązku składania miesięcznych deklaracji CIT-2 o wysokości osiągniętego dochodu. Powoływała się na Ustawę o podatku dochodowym od osób prawnych, która w art. 17 ust. 1, pkt 4 przewiduje, że wolne od podatku są dochody podatników, których celem jest m.in. działalność oświatowa oraz w dziedzinie zdrowia i pomocy społecznej. Jednak, zdaniem Izby Skarbowej organizacja nie ma prawa ubiegać się o zwolnienie z obowiązku składania miesięcznych deklaracji CIT-2, ponieważ w jej statucie nie znalazły się zapisy mówiące wprost o działalności oświatowej i pomocy społecznej. Przy czym organy podatkowe nie zaprzeczają, że fundacja faktycznie prowadzi taką działalność. Zdaniem organów podatkowych cele statutowe powinny być tożsame z celami wymienionymi w art. 17 ust.1 pkt.4 ustawy, a zwolnienie podatkowe przysługuje na podstawie odpowiedniego zapisu statutowego. Jeżeli nie wymieniono w nim wprost celu określonego w przepisie - nie jest możliwe ustalenie go w drodze wykładni zapisów statutu, ponieważ urząd skarbowy nie jest do tego uprawniony.

Zmiany statutu

Określając zasady dokonywania zmian w statucie, należy pamiętać, aby nie tworzyć sytuacji umożliwiającej zachwianie stabilności funkcjonowania stowarzyszenia.

Dlatego w praktyce w statucie zamieszcza się zapisy, zgodnie z którymi zmian w statucie dokonuje się bezwzględną albo kwalifikowaną większością głosów, a dodatkowo przy obecności co najmniej połowy członków walnego zebrania.

Zmian w statucie dokonuje walne zebranie członków stowarzyszenia w drodze uchwały.

W razie dokonania zmian w statucie zarząd stowarzyszenia ma obowiązek niezwłocznie zawiadomić sąd rejestrowy o tych zmianach.

W sprawie wpisania do rejestru sądowego zmiany statutu stowarzyszenia stosuje się odpowiednio zasady i tryb przewidziane dla rejestracji stowarzyszenia.

Dokonując zmiany statutu, warto wspomnieć, że uchwała o zmianie statutu wywiera skutki prawne od chwili jej podjęcia, a nie od daty wpisania do rejestru (patrz: postanowienie SN z 5 grudnia 1990 r., sygn. akt I PR 440/90). Wpisanie zmiany do rejestru jest bowiem tylko dopełnieniem formalnego obowiązku nałożonego na stowarzyszenie lub inne podmioty podlegające wpisowi do KRS.

Rozwiązanie stowarzyszenia

Regulując w statucie sposób rozwiązania się stowarzyszenia, trzeba mieć na uwadze, że istnienie stowarzyszenia opiera się na zasadzie dobrowolności. Oznacza to, że członkowie mogą podjąć decyzję o jego rozwiązaniu. Powodem rozwiązania może być przykładowo uznanie bezcelowości dalszego istnienia stowarzyszenia w związku z tym, że określony w statucie cel został osiągnięty.

Samorozwiązania stowarzyszenia może dokonać, podobnie jak przy zmianie statutu, walne zebranie członków w drodze uchwały przy podobnym stosunku głosów.

W statucie powinny znaleźć się zapisy związane z rozwiązaniem stowarzyszenia. Jednym z obowiązków jest powołanie likwidatora lub likwidatorów.

Prawo o stowarzyszeniach stanowi w tym przypadku, że w razie rozwiązania się stowarzyszenia na podstawie własnej uchwały likwidatorami stowarzyszenia są członkowie jego zarządu, jeżeli statut lub, w razie braku odpowiednich postanowień statutu, uchwała ostatniego walnego zebrania członków lub zebrania delegatów tego stowarzyszenia nie stanowi inaczej.
Obowiązki likwidatora
Podstawowym obowiązkiem likwidatora jest przeprowadzenie likwidacji w możliwie najkrótszym czasie. Jego działania powinny zmierzać do zabezpieczenia majątku likwidowanego stowarzyszenia przed nieuzasadnionym uszczupleniem.

Likwidator w szczególności powinien:
  • zawiadomić sąd o wszczęciu likwidacji i wyznaczeniu likwidatora, z podaniem swego nazwiska, imienia i miejsca zamieszkania,
  • dokonywać czynności prawnych niezbędnych do przeprowadzenia likwidacji, podając do publicznej wiadomości o wszczęciu postępowania likwidacyjnego,
  • po zakończeniu likwidacji zgłosić sądowi wniosek o wykreślenie stowarzyszenia z KRS.
Uwaga!
Jeżeli likwidacja nie zostanie zakończona w ciągu roku od dnia jej zarządzenia, likwidatorzy powinni przedstawić przyczyny opóźnienia sądowi. W razie uznania opóźnienia za usprawiedliwione sąd może przedłużyć termin likwidacji lub zarządzić zmianę likwidatorów.
Majątek polikwidacyjny
Majątku zlikwidowanego stowarzyszenia nie można dzielić między jego członków. Majątek ten przeznacza się na cel określony w statucie lub w uchwale walnego zebrania członków  o likwidacji stowarzyszenia. W razie braku postanowienia statutu lub uchwały w tej sprawie sąd orzeka o przeznaczeniu majątku na określony cel społeczny. Koszty likwidacji pokrywa się z majątku likwidowanego stowarzyszenia.
Z orzecznictwa…
Sąd może orzec o przeznaczeniu nieruchomości wchodzącej w skład majątku zlikwidowanego stowarzyszenia na cele innego stowarzyszenia, które rozwija działalność zbieżną z działalnością zlikwidowanego podmiotu (…). W takim stanie rzeczy działające stowarzyszenie nabywa w stosunku do ustanowionego likwidatora roszczenie o przeniesienie własności nieruchomości.

(wyrok SN z 14 lutego 1996 r., sygn. akt II CRN 6/96).
Wzór statutu
                                                                   Statut Stowarzyszenia...
Rozdział I
Postanowienia ogólne
  1. Stowarzyszenie nosi nazwę: Stowarzyszenie „ESKULAP” i w dalszej części statutu zwane jest Stowarzyszeniem.
  2. Stowarzyszenie jest zrzeszeniem osób fizycznych, zawiązanym przede wszystkim dla niesienia pomocy społecznej osobom ubogim.
  3. Siedzibą Stowarzyszenia jest Warszawa.
  4. Terenem działania stowarzyszenia jest teren Rzeczpospolitej Polskiej.
  5. W celu realizacji określonych w statucie celów stowarzyszenie może działać na terenie innych państw stosując tamtejsze prawa.
  6. Stowarzyszenie jest zawiązane na czas nieograniczony i działa na podstawie przepisów stawy z 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach oraz postanowień niniejszego statutu.
  7. Stowarzyszenie może należeć do innych krajowych i międzynarodowych organizacji o podobnych celach.
  8. Działalność Stowarzyszenia oparta jest przede wszystkim na pracy społecznej członków. Do prowadzenia swych spraw stowarzyszenie może zatrudniać pracowników.
Rozdział II
Cele i środki działania
  1. Celem Stowarzyszenia jest pomoc społeczna rodzinom i osobom w trudnej sytuacji życiowej.
  2. Stowarzyszenie swe cele realizuje przede wszystkim poprzez:
    • organizowanie zbiórek funduszy przeznaczonych na realizację celów statutowych,
    • pozyskiwanie sponsorów poprzez organizowanie spotkań i akcji informacyjnych,
    • wydawanie broszur informacyjnych, a także zamieszczanie informacji w prasie i Internecie na temat działalności Stowarzyszenia,
    • organizację i finansowanie wycieczek szkolnych i wypoczynku dla dzieci,
    • fundowanie stypendiów naukowych i socjalnych.
Rozdział III
Członkowie - prawa i obowiązki
  1. Członkami Stowarzyszenia mogą być osoby fizyczne i prawne. Osoba prawna może być jedynie członkiem wspierającym Stowarzyszenia.
  2. Stowarzyszenie posiada członków:
    • zwyczajnych,
    • wspierających,
  3. Członkiem zwyczajnym Stowarzyszenia może być każda osoba fizyczna, która:
    • złoży na piśmie deklarację członkowską,
    • przedstawi rekomendację dwóch członków Stowarzyszenia.
  4. Członkiem zwyczajnym staje się po złożeniu pisemnej deklaracji na podstawie uchwały Zarządu Stowarzyszenia.
  5. Członkiem wspierającym Stowarzyszenie może zostać osoba fizyczna lub prawna, która zadeklaruje pomoc finansową, rzeczową lub inną w realizacji celów Stowarzyszenia.
  6. Członkiem wspierającym staje się po złożeniu pisemnej deklaracji. Członkiem wspierającym zostaje się na podstawie uchwały Zarządu.
  7. Członkowie zwyczajni mają prawo:
    • biernego i czynnego uczestniczenia w wyborach do władz Stowarzyszenia,
    • korzystania z dorobku, majątku i wszelkich form działalności Stowarzyszenia,
    • udziału w zebraniach, wykładach oraz imprezach organizowanych przez Stowarzyszenie,
    • zgłaszania wniosków dotyczących działalności Stowarzyszenia.
  8. Członkowie zwyczajni mają obowiązek:
    • brania udziału w działalności Stowarzyszenia i realizacji jego celów,
    • przestrzegania statutu i uchwał władz Stowarzyszenia,
    • regularnego opłacania składek.
  9. Członkowie wspierający nie posiadają biernego oraz czynnego prawa wyborczego, mogą jednak brać udział z głosem doradczym w statutowych władzach Stowarzyszenia, poza tym posiadają takie prawa jak członkowie zwyczajni.
  10. Członek wspierający ma obowiązek wywiązywania się z zadeklarowanych świadczeń, przestrzegania statutu oraz uchwał władz Stowarzyszenia
  11. Utrata członkostwa następuje na skutek:
    • pisemnej rezygnacji złożonej Zarządowi Stowarzyszenia,
    • wykluczenia przez Zarząd z powodu łamania statutu i nieprzestrzegania uchwał władz Stowarzyszenia, częstego niebrania udziału w pracach Stowarzyszenia, a także niepłacenia składek za okres pół roku,
    • utraty praw obywatelskich na mocy prawomocnego wyroku sądu,
    • śmierci członka oraz utraty osobowości prawnej przez osoby prawne.
  12. Od uchwały Zarządu w sprawie przyjęcia w poczet członków Stowarzyszenia lub pozbawienia członkostwa zainteresowanemu przysługuje odwołanie do Walnego Zgromadzenia Członków. Uchwała walnego zgromadzenia członków jest ostateczna.
Rozdział IV
Władze Stowarzyszenia
  1. Władzami Stowarzyszenia są:
    • Walne Zebranie Członków,
    • Zarząd,
    • Komisja Rewizyjna.
  2. Kadencja wszystkich władz wybieralnych Stowarzyszenia trwa trzy lata, a ich wybór odbywa się w głosowaniu jawnym bezwzględną większością głosów. Członkowie wybrani do władz Stowarzyszenia mogą tę samą funkcję pełnić nie dłużej niż przez dwie kadencje.
  3. Uchwały wszystkich władz Stowarzyszenia zapadają zwykłą większością głosów przy obecności co najmniej połowy członków uprawnionych do głosowania, chyba że dalsze postanowienia statutu stanowią inaczej.
  4. Walne Zebranie Członków jest najwyższą władzą Stowarzyszenia. W Walnym Zebraniu Członków biorą udział:
    • członkowie zwyczajni z głosem stanowiącym,
    • członkowie wspierający z głosem doradczym.
  5. Walne Zebranie Członków może być zwyczajne i nadzwyczajne.
  6. Walne Zebranie Członków zwyczajne jest zwoływane raz w roku przez Zarząd Stowarzyszenia. Termin i miejsce obrad Zarząd podaje do wiadomości wszystkich członków co najmniej na 7 dni przed terminem zebrania.
  7. Walne Zebranie Członków nadzwyczajne może się odbyć w każdym czasie. Jest zwoływane przez Zarząd z jego inicjatywy, na wniosek Komisji Rewizyjnej lub pisemny wniosek co najmniej 1/3 ogólnej liczby członków zwyczajnych Stowarzyszenia.
  8. Uchwały Walnego Zebrania Członków zapadają bezwzględną większością głosów w obecności przynajmniej połowy ogólnej liczby członków. Głosowanie jest jawne.
  9. Do kompetencji Walnego Zebrania Członków należą:
    • określenie głównych kierunków działania i rozwoju Stowarzyszenia,
    • uchwalanie zmian statutu,
    • wybór i odwoływanie wszystkich władz Stowarzyszenia,
    • udzielanie Zarządowi absolutorium na wniosek Komisji Rewizyjnej,
    • rozpatrywanie sprawozdań z działalności Zarządu i Komisji Rewizyjnej,
    • uchwalanie budżetu,
    • uchwalanie wysokości składek członkowskich oraz wszystkich innych świadczeń na rzecz Stowarzyszenia,
    • podejmowanie chwał w sprawie przyjęcia członka honorowego,
    • rozpatrywanie i zatwierdzanie sprawozdań władz Stowarzyszenia,
    • rozpatrywanie wniosków i postulatów zgłoszonych przez członków Stowarzyszenia lub jego władze,
    • rozpatrywanie odwołań od uchwał Zarządu,
    • podejmowanie uchwały o rozwiązaniu Stowarzyszenia i przeznaczeniu jego majątku,
    • podejmowanie uchwał w każdej sprawie wniesionej pod obrady, we wszystkich sprawach nie zastrzeżonych do kompetencji innych władz stowarzyszenia.
  10. Zarząd jest powołany do kierowania całą działalnością Stowarzyszenia zgodnie z uchwałami Walnego Zgromadzenia Członków
  11. Stowarzyszenie reprezentuje na zewnątrz Prezes lub Wiceprezes Zarządu, albo członkowie Zarządu wyznaczeni przez Prezesa.
  12. Zarząd składa się z 3 do 5 osób. W skład Zarządu wchodzi Prezes oraz dwóch Wiceprezesów. Prezesa i Wiceprezesów wybiera Zarząd spośród swoich członków.
  13. Posiedzenia Zarządu odbywają się w miarę potrzeb, nie rzadziej jednak niż raz na kwartał. Posiedzenia Zarządu zwołuje prezes.
  14. Do kompetencji Zarządu należą:
    • realizacja celów Stowarzyszenia,
    • wykonywanie uchwał Walnego Zgromadzenia Członków,
    • sporządzanie planów pracy i budżetu,
    • sprawowanie zarządu nad majątkiem Stowarzyszenia,
    • podejmowanie uchwał o nabywaniu, zbywaniu lub obciążaniu majątku Stowarzyszenia,
    • reprezentowanie Stowarzyszenia na zewnątrz,
    • zwoływanie Walnego Zgromadzenia Członków,
    • przyjmowanie i skreślanie członków.
  15. Komisja Rewizyjna powołana jest do sprawowania kontroli nad działalnością Stowarzyszenia.
  16. Komisja Rewizyjna składa się z 3 do 5 osób w tym przewodniczącego, zastępcy oraz sekretarza.
  17. Do kompetencji Komisji Rewizyjnej należy:
    • kontrolowanie działalności Zarządu,
    • składanie wniosków z kontroli na Walnym Zgromadzeniu Członków,
    • prawo wystąpienia z wnioskiem o zwołanie Walnego Zgromadzenia Członków oraz zebrania Zarządu,
    • składanie wniosków o absolutorium dla władz Stowarzyszenia,
    • składanie sprawozdań ze swojej działalności na Walnym Zgromadzeniu Członków,
  18. W razie gdy skład władz Stowarzyszenia ulegnie zmniejszeniu w czasie trwania kadencji, pozostali członkowie organu, który uległ zmniejszeniu mogą uzupełnić nie więcej niż połowę składu organu w drodze kooptacji.
Rozdział V
Majątek i Fundusze
  1. Majątek Stowarzyszenia powstaje:
    • ze składek członkowskich,
    • z darowizn, spadków, zapisów,
    • z dotacji i ofiarności publicznej;
    • z dochodów z działalności gospodarczej.
  2. Stowarzyszenie może prowadzić działalność gospodarczą. Środki pochodzące z tej działalności mogą być przeznaczone wyłącznie na realizację celów statutowych stowarzyszenia.
  3. Wszelkie środki pieniężne mogą być przechowywane wyłącznie na rachunku bankowym Stowarzyszenia.
  4. Decyzje w sprawie nabywania, zbywania i obciążania majątku Stowarzyszenia podejmuje Zarząd.
  5. Do zawierania umów, udzielania pełnomocnictwa i składania innych oświadczeń woli w szczególności w sprawach majątkowych wymagane są podpisy dwóch członków Zarządu działających łącznie.
Rozdział VI
Postanowienia końcowe
  1. Uchwałę w sprawie zmiany statutu oraz uchwałę o rozwiązaniu Stowarzyszenia podejmuje Walne Zebranie Członków większością 2/3 głosów, przy obecności co najmniej połowy uprawnionych do głosowania.
  2. Podejmując uchwałę o rozwiązaniu Stowarzyszenia Walne Zebranie Członków określa sposób jego likwidacji oraz przeznaczenie majątku Stowarzyszenia.
  3. W sprawach nie uregulowanych w niniejszym statucie zastosowanie mają przepisy Prawa o Stowarzyszeniach.
Źródło: www.ngo.pl
Autor: Sławomir Liżewski
Specjalista ds. podatkowych

Konsultant: Teresa Zagrodzka
Specjalista ds. finansów w organizacjach pozarządowych

Ocena: 6.1/10 (13 głosów)

Zobacz także

  • W serwisie:

    Aktualny numer Aktualny numer Archiwum numerów Archiwum numerów Tematyka Tematyka O publikacji O publikacji Regulamin Regulamin Reklama Reklama Aktualny numer Archiwum numerów Tematyka O publikacji Regulamin Reklama
  • Wip:

    www.wip.pl www.wip.pl www.wiedzaipraktyka.pl www.wiedzaipraktyka.pl www.efaktura.wip.pl www.efaktura.wip.pl www.wip.pl www.wiedzaipraktyka.pl www.efaktura.wip.pl
  • Publikacje:

    Rachunkowość budżetowa Rachunkowość budżetowa Monitor RB Monitor RB Aktualności budżetowe Aktualności budżetowe Rachunkowość budżetowa Monitor RB Aktualności budżetowe
  • Portale:

    Portal Kadrowy Portal Kadrowy Portal Oświatowy Portal Oświatowy Portal BHP Portal BHP Portal ZP Portal ZP Portal FK Portal FK Portal ZUS Portal ZUS Portal Spółka z o.o. Portal Spółka z o.o. Portal RB Portal RB Portal Kadrowy Portal Oświatowy Portal BHP Portal ZP Portal FK Portal ZUS Portal Spółka z o.o. Portal RB
Copyright © Finanse organizacji pozarządowej w praktyce

Strona używa plików cookies.

Kliknij tutaj, żeby dowiedzieć się jaki jest cel używania cookies oraz jak zmienić ustawienia cookie w przeglądarce.
Korzystając ze strony użytkownik wyraża zgodę na używanie plików cookies, zgodnie z bieżącymi ustawieniami przeglądarki.